داروهاي خطرناك در دوران بارداري
چاقي و لاغري--داروهاي اشتها آور و ضد اشتها
داروهاي نيروزا و دوپينگ
|
داروهای دوپينگ: از ديدگاه کلی سه گروه از داروها توسط ورزشکاران مورد استفاده نابجا قرار ميگيرند که عبارتند از: 1-داروهای نيروزا که توسط ورزشکار بطور آگاهانه برای افزايش کارآيی ورزشی مورد استفاده قرار ميگيرد مانند استروئيدهای آنابوليزان 2-داروهای درمانی که توسط ورزشکار يا پزشک معالج وی بطور آگاهانه و يا ناآگاهانه در قالب نسخه های درمانی مورد استفاده واقع ميشوند،طبق مقررات برخی از اين داروها نظير داروهای ضد احتقان مقلد سمپاتيک و داروهای ضد اسهال و يا کورتيکواستروئيدهای موضعی،در صورتی که قبل از مسابقه توسط پزشک تيم،مصرف آنها به اطلاع کميته برگزار کننده رسيده باشد،مجاز شمرده ميشوند. |
 |
3-داروهای نشئه آور که برای ايجاد حالت خوشی کاذب و عدم احساس خستگی و تنشهای روحی توسط ورزشکار مصرف میشوند نظير الکل و ماری جوآنا.
4-هورمونهای پپتيدی وگليکوپروتئينی و آنالوگهای آنها:داروهايی مثل هورمون رشد اريتروپويتين و ... در اين دسته جای ميگيرند.
بر اساس نظر مصرف پنج گروه از داروها توسط ورزشکاران در مسابقات ورزشی ممنوع ميباشد که عبارتند از: محرکهای سيستم اعصاب مرکزی- ضد دردهای مخدر- استروئيدهای آنابوليزان- داروهای مدر- مسدودکننده های گيرنده های بتاآدرنرژيک
داروهای محرکهای سيستم اعصاب مرکزی:
اين داروها در درمان جهت افزايش هوشياری،رفع خستگی،کاهش اشتها،درمان برخی اختلالات خواب آلودگی و نيز در فزون فعاليتی کودکان بکار ميروند.داروهايی از اين دسته که در ورزش مورد استفاده نابجا قرار میگيرند،شامل کوکائين،آمفتامين،کافئين و پروپانول آمين هستند.طبق بررسی های بعمل آمده بيش از ميليونها نفر از جوانان کوکائين مصرف ميکنند.محرکهای سيستم اعصاب مرکزی توسط ورزشکاران برای افزايش ميزان انرژی،دقت و تمرکز حواس،تحريک رفتاری و بالابردن سطح هوشياری استفاده ميشوند.اين داروها در حدود 20 درصد از مجموع سوءاستفاده های دارويی را بخود اختصاص ميدهند.
کوکائين برای اولين بار توسط فرويد جهت درمان دسته ای از اختلالات عصبی بکار رفت،اما بدليل بروز عوارض جانبی خطرناک و کشف داروهای جديدتر با خصوصيات برتر،بزودی کنار گذاشته شد.کوکائين ابتدا ايجاد حالت سرخوشی و نشئه و پس از آن حالت نااميدی مينمايد.سرعت انعکاسهای محيطی فرد در پاسخ به دارو بالا رفته ولی در کنار آن،فشار خون و تعدادضربان قلب نيز بطور قابل توجهی افزايش می يابد.از عوارض جانبی کوکائين ميتوان به کاهش هماهنگی حرکات،هیجان،بی خوابی،بی قراری،اضطراب،جنون،سکته های قلبی و نارسای احتقانی قلب اشاره کرد.
به عنوان نمونه مرگ لين بياس ستاره بسکتبال دانشگاه مريلند آمريکا و دان راجرز فوتباليست آمريکايی در سال1986 بر اثر اسيد وزلاکتيک ناشی از مصرف کوکائين بوده است.آمفتامينها گروه ديگری از اين دسته داروها هستند.سرآغاز دوپينگ در وزرشهای نوين با اين داروها بوده است.اين داروها توسط ورزشکاران جهت کاهش احساس خستگی،افزايش انعکاسهای محيطی و تمرکز حواس،حالت تهاجمی و بالاخره کاهش وزن استفاده ميشوند.
بدليل عدم احساس خستگی توسط ورزشکاران اين خطر وجود دارد که اين افراد ساعت های متمادی به فعاليت بدنی ادامه داده و عوارض جبران ناپذيری به بدن آنان وارد آيد.عوارض قلبی و عروقی،اختلالات انعقاد خون،خشونت و بی رحمی،اعتياد،تحريک عصبی و گرمازدگی از اثرات ناخواسته اين داروها هستند.مرگ کورت انمار جانسون دوچرخه سوار دانمارکی در المپيک 1960 رم در اثر مصرف آمفتامين بوده است.
فتيل پروپانوئل آمين،محرک ديگر سيستم عصبی مرکزی است که در فرمولهای ضدسرما خوردگی جهت رفع احتقان و آبريزش دستگاه تنفسی فوقانی استفاده ميشود.اين دارو بدليل،بروز اثرات سمی در مقادير مصرف بالا کمتر توسط ورزشکاران استفاده شده است.از عوارض جانبی اين دارو ميتوان به افزايش فشار خون،حملات صرعی،آريتمی قلبی و حتی افزايش احتمال سکته قلبی اشاره کرد.
داروی ديگر محرک سيستم اعصاب مرکزی،کافئين است.کافئين ماده ای از گروه متيل گزانتين ها ميباشد که در چای و قهوه بفراوانی وجود دارد.اين دارو،علاوه بر خصوصيات کلی تحريک سيستم اعصاب مرکزی بدليل افزايش مصرف اسيدهای چرب،ميتواند انرژی زا هم باشد.کافئين در ترکيب برخی از داروهای مسکن و ضد سرماخوردگی وجود دارد.
کافئين يک ماده دارويی فعال است که در نوشيدنی های مرسوم نظير چای،قهوه و کوکاکولا وجود دارد.ميزان آن بسته به نوع نوشيدنی و نحوه تهييه آن متغير است.بر اساس يک پژوهش مصرف حدود 1000 ميليگرم کافئين می تواند سطح آنرا در ادرار به حد غير مجاز برساند.غلظت متوسط کافئين در چای و قهوه به ترتيب 80-50 و 150-80 ميليگرم می باشد.بنابراين می توان دريافت که با مصرف مفرط و بيش از اندازه اين نوشيدنيها ممکن است تست دوپينگ مثبت شود هر چند که در حالت طبيعی اين ميزان مصرف نميگردد.علاوه برای کافئين يکی از محتويات برخی از داروها نظير داروهای سرماخوردگی و ميگرن است که البته ميزان آن در هر دور کمتر از 100 ميليگرم ميباشد. کافئين دارای يک اثر تحريک مرکزی مشابه با آمفتامين است که خستگی را تقليل داده و تمرکز و هوشياری را افزايش می دهد ولی دورهای بالای آن ميتواند باعث لرزش اندامها،اضطراب،بيخوابی و حالت عصبانيت شود.
در ورزشهای استقامتی،برخی از ورزشکاران از اين دارو استفاده ميکنند.از عوارض ناخواسته اين دارو علاوه بر عوارض کلی،خاصيت مدری،آريتمی قلبی،عدم هماهنگی اعمال دقيق و برهم زدن وضعيت خواب و بيداری را ميتوان نام برد.بدليل وجود کافئين در ترکيب نوشيدنيها معمولی غلظت مجازی معدل12 ميکروگرم بر میلی ليتر از اين دارو در ادرار تعيين شده است که بالاتر از آن دوپينگ محسوب ميشود.
داروهای مدر:
اين داروها شامل دسته گسترده ای از ترکيبات شيميايی با اثر مشترک افزايش ميزان دفع ادرار ميباشد.داروهای مدر در مواردی نظير گلوکوم،قليايی کردن ادرار،آلکالوزمتابوليک،کوه گرفتکی حاد،ادم حاد ريوی،افزاش کلسيم خون،مسموميت با يونهای مختلف،نارسايی حاد کليوی،افزايش اسيد اوريک خون،فشار خون بالا،نارسايی احتقانی قلبی و ديابت بی مزه کاربرد درمانی دارند.مصرف نابجای داروهای مدر در ورزش بدليل اثر کاهش وزن ناشی از آنهاست که در رشته های نظير کشتی،وزنه برداری،بوکس،ورزشهای رزمی و قايق رانی مطلوبست به علاوه اين داروها برای رقيق کردن ادرار و فرار از نتيجه آزمايشات مثبت ساير داروهای مورد استفاده در دوپينگ بکار ميروند.از عوارض ناخواسته اين داروها،بهم خوردن تعادل آب و الکترولیتهای بدن(که برای حفظ حيات بسيار ضروری است)و مخاطرات قلبی-عروقی،عصبی و متابوليک ناشی از آن قابل ذکر است.
دليل استفاده از داروهاي ادرار آور در ورزشكاران
به سه دليل:نخست آنکه ابن داروها ممکن است در کاهش سريع وزن و رسيدن به رده وزنی مورد نظر موثر باشند،اين امر به ويژه در رشته های ورزشی مانند کشتی،وزنه برداری،بوکس که در رده های وزنی خاصی انجام ميگيرند،صدق ميکند.
ثانياً ديورتيکها ممکن است برای رفع احتباس مايع ناشی از مصرف استروئيدهای آنابوليک بکار روند.اين امر احتمالاً در ورزشکاران پرورش اندام که می خواهند هر چه بيشتر عضلانی بنظر برسند،سودمند است.
ثالثاً ورزشکاران ممکن است از ديورتيکها استفاده کنند تا ميزان دفع ادرار را تغيير دهند و باعث تغيير غلظت داروهای غيرمجاز در ادرار شوند.بدين ترتيب
ورزشکاری که برای آزمون دارويی انتخاب شده سعی ميکند تا حجم ادرارش را بالا برده و داروهای دوپينگ يا متابونيتهای آنها را در ادرار رقيق نمايد.
البته نشان داده شده است که اين تقلب احتمالاً موثر نيست.
استروئيدهای آنابوليزان:
استروئيدهای آنابوليزان،مشتقات هورمونهای مردانه يا تستوسترون ميباشد که در مقايسه با خود تستوسترون(هورمون مردساز)دارای اثرات آنابوليک بيشتر و اثرات مردانه(آندروژنيک)کمتر هستند.مصارف درمانی اين گروه دارويی،شامل اختلالات عملکرد غدد جنسی مردانه،کم خونی،سرطان پستان(به عنوان داروی کمکی)آنژيوادم ارثی و آندومتريوز(بيماری زنان)،تاخير در رشد، استئوپروز(پوکی استخوان)،سوختگی و جراحی ميباشد.برای درمان کوتاه مدت از انواع خوراکی نظير متيل تستوسترون و جهت درمان بلند مدت از انواع تزريقی مانند ناندرولون استفاده ميشود.نخستين گزارشات حاکی از کاربرد نابجای اين داروها در ورزش به سال1950 مربوط ميشود تا جايی که گروهی از وزنه برداران و بدنسازان مرتکب دوپينگ با اين داروها شده بودند.پس از آن درخشش وزنه برداران روسی را در المپيک 1960 به مصرف داروهايی از اين دسته نسبت دادند. استروئيدهای آنابوليزان در سال 1974 به فهرست داروهای ممنوعه اضافه شدند.
بدليل احتمال مصرف نابجای هورمون تستوسترون توسط ورزشکاران برای فرار از نتايج آزمايش مثبت در سال1684 نسبت غلظت ادراری تستوسترون به ابی تستوسترون معادل6 به1 بعنوان حد مجاز شناخته شد و بالاتر از آن،نشانگر مصرف تستوسترون خارجی قلمداد گرديد.(زيرا اين ترکيب در بدن يک فرد عادی وجود دارد)خلع مدال طلای بن جانسون دونده کانادايی در المپيک1988 سئول به دليل مصرف نابجای داروی استانوزولول و ده ها مورد ديگر از اين دست نشانگر وسعت مصرف اين داروها در ورزش امروز ميباشد.اين داروها توسط ورزشکاران جهت افزايش کارآيی ورزشی،حجم و قدرت عضلانی،ايجاد ظاهری درشت و خشن نما و بالاخره افزايش حالت تهاجمی و کاهش احساس خستگی استفاده ميشوند.بيشترين ميزان مصرف اين داروها در رشته های بدنسازی،دوميدانی،کشتی،وزنه برداری و فوتبال گزارش شده است.اولين گروه از اثرات جانبی اين داروها،عوارض مردانه(اندروژنی)ناشی از آنها است که شامل پيدايش و افزايش جوش صورت،طاسی،تحليل رفتن شور جنسی،تحليل بيضه ها،تحريک پذيری،حالت تهاجمی،ژنيکوماستی(بزرگ شدن پستانها) ايجاد صفات مردانه در زنان و بالاخره عقيمی ميباشد.عوارض عضلانی اسکلتی اين داروها شامل تسريع بسته شدن اپی فيز استخوان ها(خط رشد) در دوران نوجوانی و جوانی و بنابراين رکورد رشد،افزايش احتمال در رفتگی استخوان،عدم تناسب عضله با زردپی و بالاخره تخريب مفاصل ميباشد.
استروئيدهای آنابوليزان پس از بسته شدن اپی فيز تاثيری بر روی رشد استخوان ها ندارند.عوارض کبدی استروئيدهای آنابوليزان گسترده بوده و در زمره عوارض بلند مدت و خطرناک اين داروها ميباشد.اين عوارض در هنگام مصرف انواع خوراکی داروها بيشتر ديده ميشوند و امروزه بدليل روی آوردن ورزشکاران به اين نوع از داروها به لحاظ دفع سريعتر آنها نسبت به انواع تزريقی،متاسفانه ميزان مصرف نوع خوراکی بالا رفته است.اثر بر روی متابوليسم (سوخت و ساز)کبدی داروها و استروئيدهای درون زا،احتباس صفرا و يرقان انسدادی،نارسايی کبدی،تخريب بافت کبد و بالاخره سرطان های خوش خيم و بدخيم از جمله عوارض کبدی اين داروها هستند که زمان بروز آنهاحتی تا22 سال بعد از مصرف دارو نيز گزارش شده است.دسته بندی عوارض جانبی داروهای آنابوليزان،بر روی کليه و پروستات ايجاد ميشوند که مهم ترين آنها بزرگ شدن پروستات و سرطان پروستات و سرطان کليه هستند.از جمله مهم ترين عوارض قلبی-عروقی و خونی استروئيدهای آنابوليزان که به فراوانی مشاهده ميشوند و بدين ترتيب افزايش احتمال بروز سکته قلبی(انفارکتوس ميوکارد) و سکته مغزی،افزايش ميزان انعقاد خون و افزايش تعداد سلولهای خون (پنی سيتمی) قابل ذکر هستند.علاوه بر اثرات جسمانی فوق الذکر،دسته ای از اثرات روحی-روانی نظير افسردگی،هيجان،جنون و بالاخره اعتياد نيز در اثر مصرف اين داروها ايجاد می شوند.
به زبان ديگر عوارض داروهاي استروائيدهاي آنابوليزان به صورت زير دسته بندي مي شوند:
از عواض جانبی استروئيدهای آنابوليک (نظير تستوسترون،ناندرولون و ...)که گاهی توسط ورزشکاران مورد سوءاستفاده قرار ميگيرد چه ميدانيد؟
اين داروها دارای عوارض جانبی بسياری هستند که برخی از آنها برگشت پذير و بعضی ديگر غيرقابل برگشت می باشند از جمله ميتوان موارد ذيل را نام برد
الف)عوارض قلبی و عروقی:احتباس آب و نمک،افزایش حجم خون،ازدياد فشار خون،افزايش چربی های خون،بی نظمی ريتم قلب،تغيير ابعاد قلب،انفارکتوس فلبی و سکته مغزی
ب)عوارض کبدی:اختلال کبدی،اختلال در عملکرد کبدی،افزایش آنزيم های کبدی،يرقان و سرطان کبد.
ج)عوارض
جانبی خاص مردان:کاهش
تعداد اسپرم ها،تحليل رفتن بيضه ها،عقيمی،بزرگ شدن پستان ها،احساس دفع فوری
و مکرر ادرار،کاهش توانايی جنسی.
د) عوارض جانبی خاص
زنان:اختلال در
قاعدگی،هيرسوتيسم(رشد زياد مو در نواحی غير طبيعی مثلاً در صورت خانم
ها)،تاسی،کلفت شدن صدا،تحليل پستانها،سرکوب شيردهی،پوست چرب و آکنه.
ه)عوارض جانبی در پسران نابالغ:بسته شدن زودرس غضروف های رشد و توقف رشد قدی،رشد غيرطبيعی مو،تيرگی پوست
و)عوارض روانی:افسردگی،هيجان بيش از حد،پرخاشگری،بی ثباتی عاطفی،حالت تهاجمی و خشونت،بی خوابی،اضطراب،اختلالات شخصيت و وابستگی روانی به دارو.